Zasada DNSH (Do No Significant Harm), czyli zasada „nieczynienia znaczącej szkody”, stała się jednym z najbardziej rygorystycznych i skomplikowanych elementów procesu ubiegania się o dofinansowanie z funduszy europejskich w perspektywie 2021-2027. Dla projektów o charakterze infrastrukturalnym wyzwanie to jest szczególnie istotne, ponieważ każda inwestycja budowlana w sposób bezpośredni oddziałuje na środowisko naturalne. Problemem dla wielu wnioskodawców nie jest już samo zrozumienie idei zrównoważonego rozwoju, lecz operacjonalizacja wymogów klimatycznych w taki sposób, aby uzyskać pozytywną ocenę merytoryczną instytucji finansującej.
Kluczowa trudność polega na tym, że analiza DNSH dla infrastruktury musi obejmować pełny cykl życia inwestycji i odnosić się do 6 celów środowiskowych (takich jak mitygacja zmian klimatu, gospodarka o obiegu zamkniętym czy ochrona bioróżnorodności). Błędem jest traktowanie tego wymogu jako tożsamego z decyzją środowiskową. Jak wykazano w materiale "DNSH a OOŚ — różnice i podobieństwa w ocenie środowiskowej", posiadanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie gwarantuje spełnienia kryteriów DNSH.
Przyczyny trudności w spełnieniu wymogów DNSH
Z punktu widzenia konsultanta, najczęstsze przyczyny problemów z wykazaniem zgodności projektów infrastrukturalnych z wymogami klimatycznymi to:
- Niedostateczna wiedza techniczna: Brak zrozumienia różnicy między standardową oceną oddziaływania na środowisko (OOŚ) a specyficznymi kryteriami technicznymi określonymi w aktach delegowanych do Taksonomii UE.
- Późne rozpoczęcie analizy: Próba przygotowania raportu DNSHRaport DNSH (od angielskiego "Do No Significant Harm" - "Nie czyń poważnych szkód") to dokument, który ma na celu ocenę, czy dany projekt, zwłaszcza ten finansowany ze środków unijnych, nie wyrządzi znaczącej szkody środowisku ani społeczeństwu. Jest to kluczowy element w procesie realizacji inwestycji, który ma zapewnić, że rozwój gospodarczy idzie w parze z ochroną środowiska i zrównoważonym rozwojem. na etapie składania wniosku, gdy projekt budowlany i specyfikacja techniczna są już gotowe i nie uwzględniają niezbędnych rozwiązań proekologicznych.
- Traktowanie DNSH jako „deklaracji”: Instytucje oceniające odrzucają wnioski, które zawierają jedynie ogólne zapewnienia o „poszanowaniu środowiska”, zamiast twardych danych i konkretnych rozwiązań technicznych (np. dotyczących poziomu recyklingu odpadów budowlanych).
- Nieuwzględnienie specyfiki sektora: Każdy rodzaj infrastruktury (energetyczna, transportowa, wodno-kanalizacyjna) posiada unikalne progi techniczne, które muszą zostać spełnione.
Porównanie: Decyzja Środowiskowa (OOŚ) a Analiza DNSH
Aby lepiej zrozumieć skalę problemu, warto zestawić standardowe procedury krajowe z nowymi wymogami unijnymi:
| Koncepcja | Ocena Oddziaływania na Środowisko (OOŚ) | Zasada DNSH |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku | Rozporządzenie w sprawie Taksonomii (UE) 2020/852 |
| Zakres | Lokalne oddziaływanie na ekosystemy i społeczność | Globalne i systemowe cele środowiskowe UE (6 celów) |
| Kryteria oceny | Zależne od decyzji lokalnego organu | Sztywne Techniczne Kryteria Kwalifikacji |
| Gospodarka odpadami | Ogólne wytyczne dotyczące składowania | Wymóg min. 70% odzysku i recyklingu odpadów budowlanych |
Konsekwencje zignorowania lub błędnego spełnienia wymogów
Błędy w zakresie DNSH nie są traktowane jako omyłki możliwe do poprawienia w prosty sposób. Jeśli "Jak wykonać raport DNSHRaport DNSH (od angielskiego "Do No Significant Harm" - "Nie czyń poważnych szkód") to dokument, który ma na celu ocenę, czy dany projekt, zwłaszcza ten finansowany ze środków unijnych, nie wyrządzi znaczącej szkody środowisku ani społeczeństwu. Jest to kluczowy element w procesie realizacji inwestycji, który ma zapewnić, że rozwój gospodarczy idzie w parze z ochroną środowiska i zrównoważonym rozwojem. dla projektu unijnego? Wzór i instrukcja" nie zostaną precyzyjnie wdrożone, wnioskodawca naraża się na dotkliwe skutki:
- Odrzucenie wniosku o dofinansowanie: W nowej perspektywie finansowej spełnienie DNSH jest kryterium dopuszczającym (0/1). Błąd oznacza brak możliwości dalszej oceny projektu.
- Konieczność redesignu projektu: Jeśli analiza wykaże, że inwestycja „znacząco szkodzi”, konieczna może być zmiana materiałów budowlanych lub technologii, co generuje ogromne koszty i opóźnienia.
- Ryzyko niekwalifikowalności wydatków: W przypadku wykrycia niezgodności na etapie realizacji lub kontroli, beneficjent może zostać zmuszony do zwrotu całości lub części dotacji.
- Problemy z finansowaniem dłużnym: Banki coraz częściej uzależniają udzielenie kredytu pomostowego od potwierdzenia zgodności inwestycji z Taksonomią UE.
Ryzyka strategiczne
Ignorowanie wymogów klimatycznych w infrastrukturze to ryzyko tzw. "stranded assets" (aktywów osieroconych). Infrastruktura, która nie spełnia dzisiejszych norm DNSH, za kilka lat może stać się niefunkcjonalna lub generować ekstremalnie wysokie opłaty emisyjne i środowiskowe. Ponadto, jak wskazuje temat "Odrzucony wniosek przez DNSH — jak poprawić i złożyć ponownie?", proces naprawczy jest znacznie bardziej kosztowny niż rzetelne przygotowanie analizy na starcie inwestycji. Bez dogłębnego zrozumienia, które z 6 celów środowiskowych dotyczą konkretnego projektu, przedsiębiorstwo ryzykuje trwałą utratę dostępu do publicznych instrumentów wsparcia.