ZEFE - eksperci funduszy pomocowych Krajowe i unijne przepisy w zakresie odpadów - teoria i praktyka

Grażyna Hadjiraftis
Ministerstwo Środowiska
Departament Obsługi Funduszy Zagranicznych

FINANSOWANIE INWESTYCJI W ZAKRESIE ZAGOSPODAROWANIA ODPADOW ZE SRODKOW POMOCOWYCH UNII EUROPEJSKIEJ
(ISPA, PHARE)

 

WSPÓLNOTA EUROPEJSKA (ZARYS)

Wspólnota Europejska zgodnie z pierwotnymi intencjami jej założycieli rozwinęła się w organizację ponadnarodową, która jest obecnie w trakcie powiększania liczby członków, dalszego demokratyzowania struktur oraz rozszerzania uprawnień. Państwa Członkowskie od samego początku wyposażyły Wspólnotę we władzę ustanawiania, wprowadzania i egzekwowania prawa Wspólnoty, przewyższającą uprawnienia jakiejkolwiek innej organizacji międzynarodowej.

O wyjątkowym charakterze Wspólnoty decydują:

  1. jej prawodawcze, wykonawcze i sądownicze organy,

  2. przeniesienie kompetencji z państw członkowskich na Wspólnotę, zgodnie z postanowieniami Traktatu,

  3. nadrzędność prawa Wspólnoty nad wewnętrznym prawem poszczególnych państw (nad prawem Wspólnoty wyłączną kontrolę sądowniczą sprawuje Trybunał Sprawiedliwości Wspólnoty).

Cechy prawa Wspólnot

Zasady stosowania prawa Wspólnot europejskich mają charakter specyficzny ze względu na to, że prawo to stanowi osobny system prawny, chociaż ściśle powiązany zarówno z prawem międzynarodowym, jak i z prawem krajowym.

Najważniejsze cechy prawa Wspólnot:

  1. Bezpośrednie stosowanie prawa wspólnotowego w państwach członkowskich polegające na tym, że norma prawa wspólnotowego zyskuje automatycznie status prawa pozytywnego w porządku wewnętrznym państwa.

    Cecha ta oznacza w praktyce, że prawo to nie jest poddawane transformacji w prawo krajowe i jako prawo wspólnotowe ma być stosowane przez sędziów krajowych.

    Decyzje i dyrektywy wymagają, co prawda, krajowych instrumentów w celu ich wykonania, kompetencja władz krajowych ogranicza się jednak tylko do zakresu wykonania zaleceń zawartych w artykułach dyrektyw i decyzji.

  2. Bezpośredni skutek prawa wspólnotowego polegający na tym, że norma prawa wspólnotowego tworzy sama przez się prawa i obowiązki dla podmiotów indywidualnych w państwach członkowskich.

  3. Zasada nadrzędności prawa Wspólnot oznacza, że normy tego prawa zajmują najwyższą pozycję wśród wszystkich norm obowiązujących w wewnętrznym porządku państw członkowskich. Zasada ta nie została sformułowana w Traktatach założycielskich, ale wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot, który uznał, że nadrzędność prawa wspólnotowego jest najistotniejszym warunkiem zapewniającym funkcjonowanie Wspólnot i realizację ich celów.

Kompetencje Wspólnoty Europejskiej w zakresie środowiska

Wspólnota Europejska jest organizacją o ograniczonych kompetencjach, przekazanych jej na mocy Traktatów, które wyznaczają dziedziny, w których wyłącznie Wspólnota ma kompetencję określania polityki i te, w których dzieli swoje kompetencje z państwami członkowskimi. Pozostałe dziedziny pozostają z definicji w obrębie kompetencji państw członkowskich. Środowisko, podobnie jak stosunki z zagranicą, należą do dziedzin o kompetencjach dzielonych. Jeżeli w danej dziedzinie Wspólnota nie wydała aktów prawnych, państwa członkowskie zachowują swobodę legislacyjną. Jeżeli jednak Wspólnota wydała akty prawne, akty te są nadrzędne i wiążące zarówno względem przeszłych jak i przyszłych dokonań legislacyjnych państw członkowskich.

Wspólnota Europejska może uczestniczyć i uczestniczy czynnie w przygotowywaniu międzynarodowych konwencji dotyczących środowiska, a także w ich wprowadzaniu w życie. Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że umowy międzynarodowe, których Wspólnota jest stroną wywołują bezpośrednie skutki prawne.

Rada Ministrów Wspólnot Europejskich utworzyła Europejską Agencję Ochrony Środowiska wraz z siecią informacji i obserwacji stanu środowiska w celu zapewnienia Wspólnocie, państwom członkowskim i innym państwom europejskim rzetelnych i porównywalnych informacji, by umożliwić im podjęcie koniecznych działań na rzecz ochrony środowiska.

Układ o Stowarzyszeniu pomiędzy Polską a Wspólnotami Europejskimi

Źródłem obowiązku dostosowania polskiego prawa do ustawodawstwa wspólnotowego jest Układ Europejski z 16 grudnia 1991 r., który wszedł w życie 1 lutego 1994 r. Dokument ten składa się 9 części, 121 artykułów, 13 załączników i 7 protokółów. Na mocy art. 68 i 69 Polska zobowiązała się do dostosowania swego prawa do prawa Wspólnot w zakresie ochrony środowiska. Układ Stowarzyszeniowy z Polską jest umową bezterminową, która może zostać wypowiedziana przez każdą ze stron w drodze powiadomienia drugiej strony.

Dostosowanie polskiego prawa do prawa UE ma charakter zobowiązania jednostronnego.

Kierując się zasadą spójności systemu prawnego państwa w pracach nad ustawą, musi ona uwzględniać zobowiązania międzynarodowe Polski wynikające z przynależności do OECD oraz konwencji, w których Polska jest stroną.

Pełne dostosowanie polskiego prawa do prawa Wspólnot obejmuje trzy kluczowe elementy:

 

NOWA ORIENTACJA PHARE

Pomiędzy krajami członkowskimi Unii Europejskiej a Polską istnieje wiele różnic w zakresie struktur wdrażających wsparcie uzyskane z Unii Europejskiej – w Polsce odbywa się to w ramach PHARE, w krajach członkowskich Unii Europejskiej w ramach Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności. Wynika to z odmiennej skali i form wsparcia, różnic w systemach polityczno-administracyjnych (odmiennych sposobach terytorialnej organizacji administracji, różnych koncepcji samorządności itp.). Podobnie również występują duże różnice w sposobie organizacji wykorzystania funduszów unijnych pomiędzy samymi krajami członkowskimi. Nie ma w Unii Europejskiej jednego, uniwersalnego modelu, który mógłby być wzorem dla polskiego sposobu ukształtowania struktur implementacyjnych dla PHARE.

Programowanie sektorowe/regionalne

Proces programowania wsparcia wspólnotowego jest zorganizowany wokół dwóch głównych dokumentów programowych:

W zależności od konkretnego kraju i jego sposobu programowania znaczenie podejścia sektorowego może być większe niż podejście regionalne. Przykładem takiego programowania jest Irlandia i Portugalia, objętych w całości wsparcie Funduszy Strukturalnych. W krajach gdzie tylko niewiele regionów objętych jest wsparciem (np. Wielka Brytania, Francja) na znaczeniu zyskuje programowanie sektorowe, gdyż wiąże się to na ogół z restrukturyzacją jednej lub kilku gałęzi przemysłu. W programowaniu biorą udział w każdym przypadku zarówno ministerstwa, jak i władze regionalne.

W odniesieniu do Polski, ze względu na wielce prawdopodobny powszechny charakter wsparcia, które możemy uzyskać w ramach Funduszy Strukturalnych – powszechny zarówno w ujęciu sektorowym jak i regionalnym – wszystkie resorty oraz wszystkie ośrodki władzy regionalnej winny być przygotowane do tego, że będą włączone w proces programowania wykorzystania środków.

Ogólne podstawy prawne pomocy Unii Europejskiej dla Polski zawarte są w dwóch dokumentach. Jednym z dokumentów jest Porozumienie Ramowe o pomocy Wspólnot Europejskich dla Polski podpisane 31 maja 1990 r. dnia, które nie zawiera postanowień, dotyczących kształtu rozwiązań organizacyjno-instytucjonalnych w odniesieniu do wdrażania programów finansowanych z PHARE oraz programowania przeznaczania pomocy. Drugi dokument to Układ Europejski zawarty w grudniu 1991 r. ustanawiający stowarzyszenie miedzy Rzeczpospolita Polska a Wspólnotami Europejskimi. Zwiera on m.in. rozdział "Współpraca finansowa" (Art. 96-101), w którym UE zobowiązuje się do udzielania Polsce dalszej pomocy w postaci darowizn i pożyczek. Postanowienia Układu Europejskiego dotyczące pomocy UE nie implikują rozwiązań organizacyjnych w procesie programowania i wykorzystywania pomocy bezzwrotnej, za wyjątkiem ogólnego założenia, ze będzie ona udzielana w koordynacji z międzynarodowymi instytucjami finansowymi.

Układ Europejski przewiduje trzy formy pomocy: darowizny, pożyczki udzielane przez Europejski Bank Inwestycyjny, a także - w sytuacjach wyjątkowych - pomoc finansową na rzecz stabilizacji makroekonomicznej (tzw. wsparcie bilansu płatniczego).

Bezzwrotna pomoc Unii Europejskiej jest udzielana w ramach Programu PHARE, którego działanie opiera się na Regulacji Rady 3906/89 z dnia 18 grudnia 1989 r., funkcjonuje od 1990 r.. Źródłem finansowania PHARE jest roczny budżet UE, dlatego Komisja Europejska jest zdolna do zobowiązań obejmujących jedynie bieżący rok budżetowy. Tym niemniej, zgodnie z decyzjami Rady Europejskiej z Kopenhagi (1992) w celu zwiększenia elementu pewności w programowaniu, w 1995 r. do PHARE wprowadzona została zasada tzw. programowania wieloletniego (na okres 1995-1999).

Wprowadzona w 1995 r. zasada programowania wieloletniego opierała się na założeniu przedstawionym przez Komisje Europejska do wiadomości Rządowi RP, iż maksymalna kwota pomocy, która Polska może uzyskać w okresie 1995-1999 wynosi 1.015 mln EURO.

Procedura programowania przeznaczenia pomocy obejmowała szereg kroków podejmowanych zarówno wewnątrz administracji rządowej, jak i w stosunkach miedzy Komisja Europejska a Rządem Polskim.

Do października 1996 r. Polskę reprezentował Pełnomocnik Rządu ds. Integracji Europejskiej oraz pomocy Zagranicznej a obecnie Komitet Integracji Europejskiej, w praktyce jego Sekretarz.

Aktualnie istnieją różne rozwiązania i struktury wdrażania programu PHARE w poszczególnych sektorach. Jest to wynikiem dużej dowolności, jaką miały resorty i urzędy centralne w zakresie tworzenia i kształtowania tych struktur, ponieważ od strony Komisji Europejskiej nie było żadnych ograniczeń w tym zakresie. Ograniczenia wewnątrz administracji (limity etatowe, niski poziom plac rzutujący na kwalifikacje i umiejętności urzędników, niski wkład własny) sprawiły ze w zdecydowanej większości resortów realizację programów zaczęto powierzać podmiotom poza administracja. W 1997 r. istniało 40 tzw. jednostek zarządzających programami PHARE, liczba podmiotów, w których ulokowane są te jednostki to 26. Większość podmiotów ma status fundacji skarbu, pozostałe to spółki akcyjne.

W pierwszym okresie PHARE służył wsparciu transformacji ustrojowej i gospodarczej, a następnie zaczął nabierać charakteru pro-integracyjnego. Konieczność zmian w funkcjonowaniu programu spowodowana jest przez zmianę PHARE jako instrumentu integracji Polski z UE. W marcu 1998 r. Komisja Europejska opublikowała "Nową Orientację Phare","Wytyczne realizacji projektów Phare przez kraje kandydujące na lata 1998-1999" a następnie "Wytyczne dotyczące wdrażania programu Phare w krajach kandydujących w latach 2000-2006" oraz "Programowanie Phare – wytyczne na rok 2000. Wsparcie inwestycyjne na rzecz spójności gospodarczej i społecznej"

Programowanie PHARE ma być ściśle powiązane z realizacją Narodowego Programu Przygotowań do Członkostwa, przyjętego przez Radę Ministrów, a także z Partnerstwem dla Członkostwa – dokumentem Komisji Europejskiej określającym niezbędne dla UE zmiany we krajach kandydujących.

Wdrożenie nowej orientacji PHARE zwiększa zaangażowanie i odpowiedzialność strony polskiej na etapie realizacji projektów, głównie poprzez przekazanie jej zarządzania płatnościami i kontrolą finansową wykorzystania środków z UE oraz skoncentrowania środków pomocowych w dwóch obszarach: "Inwestycje" i "Rozwój instytucjonalny administracji publicznej".

Jednocześnie w dokumencie AGENDA 2000 (lipiec 1997) Komisja Europejska zapowiedziała ustanowienie nowego mechanizmu finansowego, przeznaczonego na wspieranie krajów stowarzyszonych EŚiW w procesie dostosowania ich systemów prawnych i gospodarczych do standardów UE. W kolejnym dokumencie – Partnerstwo dla Członkostwa (początek 1998) Komisja określiła indykatywną wielkość wsparcia przedczłonkoskiego i zasady na jakich będzie ono przyznawane

Pierwszy od roku 2000 ma funkcjonować specjalny fundusz ISPA. W szczególności pomoc piętnastki ma być alokowana na tworzenie, rozbudowę i modernizację infrastruktury ochrony środowiska i transportowej w proporcjach 50%: 50%. Fundusz ISPA jest uważany za prekursora funkcjonującego obecnie w UE funduszu Spójności (Cohesion Fund), będącego podstawowym instrumentem interwencji strukturalnych UE i przeznaczonego na wsparcie infrastruktury w 4 najbiedniejszych krajach UE: Portugalii, Hiszpanii, Grecji i Irlandii.

Przewiduje się, że na Fundusz ISPA, UE będzie przeznaczać ok. 1 mln. euro rocznie do roku 2006 na 10 krajów aplikujących do UE. Wysokość kwot zależy od wielkości populacji, PKB i powierzchni kraju. Na inwestycje w polskim sektorze ochrony środowiska będzie przypadało co najmniej 120-150 mln euro rocznie.

Wsparcie będzie udzielane na indywidualne projekty inwestycyjne oraz pakiety projektów. Warunkiem jest to, że muszą być zgodne z priorytetami wskazanymi w PdC oraz NPPC.

Wypłata środków następuje na podstawie memorandum finansowego, w którym zostaną precyzyjnie określone zobowiązania obydwu stron. Do zarządzania programem muszą być ustanowione krajowe struktury i procedury finansowe, zaakceptowane przez Komisję. Państwa – beneficjanci programu zapewnią publiczny dostęp do informacji o programie i pełną przejrzystość działań w jego ramach. Do kontroli wykorzystania środków ISPA uprawnieni będą audytorzy wspólnotowi.

Według szacunków ekspertów Banku Światowego koszt dostosowania Polski w temacie "środowisko" do standardów UE wynosi 39 mld euro – scenariusz wysoki lub 20,7 mld euro – scenariusz niski. Biorąc pod uwagę, że dziś na ochronę środowiska nakłady wynoszą 1,7 % PKB rocznie czyli 2 mld euro oraz wysokość środków pomocowych to otrzymamy, że ok. 85 % kosztów dostosowania Polska musi ponieść sama.

Jednak finansowa pomoc UE mająca na celu zmniejszenie dystansu dzielącego Polskę od standardów obowiązujących w państwach członkowskich UE mimo, że pokryje jedynie niewielki procent potrzeb jest bardzo potrzebna i istotna. Ułatwić ma ten proces bezzwrotna pomoc Unii Europejskiej udzielana w ramach programów PHARE, ISPA i SAPARD.

 

PHARE w Polsce

Program Phare w Polsce rozpoczął się swa działalność w 1990 r.

LATA 1990-1999

W latach 1990-1999 programami pomocowymi Unii Europejskiej Phare zarządzał w imieniu Ministra Środowiska Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Przyznane środki

W latach 1990-1994 Unia Europejskiej przyznała Polsce ponad 1 mld euro, z czego na ochronę środowiska przypadło 8,6 % - 87 mln euro

W roku 1993 sektor ochrony środowiska nie otrzymał dotacji Phare.

W roku rozpoczęto realizację Wieloletniego Programu Indykatywnego (WPI) Phare obejmującego okres od 1995-1999 roku, w ramach którego Polska miała otrzymać ponad 1 mld euro, z czego dla sektora ochrony środowiska przewidziano kwotę 23 mln euro co stanowiło 2,3 %:

Jednak w roku 1997 kwota przyznana Polsce na ochronę środowiska na lata 1995-1997 została zmniejszona do 11 mln euro w wyniku przeniesienia z wcześnie przyznanej kwoty 12 mln euro na wsparcie programu PL9701 dot. likwidacji skutków powodzi w Polsce, a realizacja WPI dla Polska na lata 1995-1997 została zawieszona.

Automatycznie faktycznie przyznana kwota pomocy Phare dla ochrony środowiska w Polsce w latach 1990-1997 wyniosła 98 mln euro.(łącznie Polska na wszystkie sektory otrzymała 257 mld euro)

Stan faktyczny:

Rok 1998 był pierwszym, w którym obowiązywały nowe zasady przyznawania oraz realizacji pomocy Phare. Komisja Europejska w ramach programu Phare na rok 1998 przyznała kwotę 9,21 mln euro na 3 projekty inwestycyjne dotyczące ochrony środowiska – program PL9806.

Natomiast w roku 1999 Komisja Europejska zaakceptowała realizację 4 projektów inwestycyjnych z sektorów gospodarki wodnej i ochrony powietrza – program PL9907, przyznana kwota –24,2 mln euro, oraz 22,5 mln euro w ramach programu PL9912 Large Scale Infractucture Facility (LSIF)

Realizacja projektów odpadowych w latach 1990-1999

Pomoc Komisji Europejskiej w latach 1990-1999 została przeznaczona na realizację łącznie 142 projektów z czego: dokonując podziału według dziedzin ochrony środowiska w zakresie na ochrony powierzchni ziemi zrealizowano 16 projektów za kwotę 9 278 716 euro co stanowi 5,97 % alokacji Phare. Pomoc Unii Europejskiej w dziedzinie ochrony powierzchni ziemi była skierowana na gospodarkę odpadami komunalnymi oraz unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych – pestycydów.

Zrealizowano następujące projekty:

oraz

 

PHARE 2000 – projekty inwestycyjne

Od roku 2000 cele inwestycyjne programu poszerzono o inwestycje w spójność społeczno gospodarczą co umożliwiło włączenie do programu projektów wspierających rozwój wybranych regionów kraju.

W ramach Phare 2000 dotychczas uzgodniono Komisją europejska projekty na kwotę ok. 399,5 mln euro. W ramach tej kwoty 130 mln euro przeznaczono na inwestycje w spójność społeczo-gospodarcza.

Od 2000 roku obowiązują zasady programowania Phare ujęte w dokumentach "Wytyczne dotyczace wdrażania programu Phare w krajach kandydujących w latach 2000-2006" oraz "Programowanie Phare – wytyczne na rok 2000. Wsparcie inwestycyjne na rzecz spójności gospodarczej i społecznej"

Programowanie Phare 2000 prowadzi Ministerstwo Gospodarki we współpracy z Urzędem Komitetu Integracji Europejskiej i ministerstwami biorącymi udział w programie SPP (Program Spójności Społeczno-Gospodarczej), w tym z Ministerstwem Środowiska. Ministerstwo Gospodarki określiło w projekcie założeń Narodowego Planu Rozwoju ogólne zasady programowania i propozycje priorytetów, którym miały odpowiadać projekty finansowane w ramach Phare 2000. Były one następujące:

Projekty były przygotowywane przez gminy, związki komunalne, powiaty i zbierane przez urzędy marszałkowskie, które odpowiadały za kampanię informacyjną oraz ostateczny wybór projektów i ich opracowanie. Selekcja proponowanych do wsparcia przedsięwzięć odbywała się w drodze uzgodnień za pośrednictwem Ministerstwa Gospodarki i Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej. Poszczególne ministerstwa opiniowały nadesłane z regionów projekty pod katem zgodności z priorytetami sektorowymi (zawartymi w opracowanych średniookresowych strategiach sektorowych). Pomocy województwom w przygotowaniu projektów udzielali eksperci finansowani częściowo z rezerwy celowej programu SPP. W ostatecznej redakcji fiszek brała udział Fundacja MSP, jako agencja wykonawcza MG.

 

PHARE 2001-projekty inwestycyjne

Program Spójności Społeczno-Gospodarczej Phare 2001 będzie realizowany na podobnych zasadach jak w ramach Phare 2000. Łączna alokacja Phare na program wyniesie około 150 mln euro. W stosunku do poprzedniego roku zasięg geograficzny programu został powiększony o trzy nowe województwa. Wymusza to konieczność większego ukierunkowania działań programu spójności społeczno-gospodarczej w poszczególnych województwach na realizacje priorytetów Wstępnego Narodowego Planu Rozwoju.

Programem objętych jest 8 województw z następującą wstępną alokacją środków (kwoty podano w mln euro):

kujawsko-pomorskie   23,6
lubelskie   15,7
łódzkie   26,7
podkarpackie   15,3
podlaskie   12,3
śląskie   23,7
świętokrzyskie   19,7
warmińsko-mazurskie   13,0

Następujące typy projektów będą traktowane priorytetowo:

W ramach programu Phare 2001 priorytetowo będą traktowane duże projekty, o wartości współfinansowania z Phare większej lub równej 2 mln euro. I będące kontynuacja działań podjętych w ramach programu 2000.

Phare może sfinansować do 75 % kosztów projektu, którego beneficjentem jest jednostka z sektora publicznego. W przypadku projektów, których beneficjentem jest sektor prywatny, instytucja zgłaszająca musi pokryć przynajmniej 75 % kosztów. 25 % kosztów pokrywanych jest wówczas z środków publicznych, w którym udział Phare może wynosić do 75 % wartości środków publicznych.

Podstawowym dokumentem, na podstawie którego komisja Europejska podejmie decyzję o finansowaniu inwestycji jest Fiszka (karta) projektowa wraz z towarzyszącymi jej załącznikami. Oznacza to, że beneficjenci muszą zwrócić szczególną uwagę na właściwe przygotowanie fiszki projektowej wraz z dodatkowymi analizami i opracowaniami, które są bezwzględnie wymagane (np. ocena oddziaływania na środowisko, przygotowywana według standardów unijnych, pełne studium wykonalności projektu).

Pełne koszty związane z właściwym przygotowaniem projektu ponoszą beneficjenci.

ISPA w POLSCE

Pomoc Wspólnoty Europejskiej w ramach funduszu ISPA (Instrument for Structural Policies for Pre-accession) ma przyczyniać się do lepszego przygotowania krajów ubiegających się o członkostwo w UE w dziedzinie infrastruktury gospodarczej, a w szczególności w sektorach ochrony środowiska i transportu (w równych proporcjach). ISPA jest instrumentem finansowym przeznaczonym do realizacji celów określonych w dokumencie "Partnerstwo dla Członkostwa" oraz priorytetów wskazanych w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w UE.

Pomoc Wspólnoty w ramach ISPA ma wspomagać procesy dostosowywania i wdrożenia prawa krajów kandydujących do regulacji Unii Europejskiej, zapewniając jednocześnie zrównoważony rozwój tych krajów.

Proces wyboru projektów inwestycyjnych w sektorze ochrony środowiska jest ściśle podporządkowany realizacji priorytetów określonych w takich dokumentach jak:

W tym szczególnie:

Projekty ubiegające się o dofinansowanie w ramach funduszu ISPA powinny spełniać m.in. takie kryteria, jak:

Projekty proponowane do dofinansowania w ramach programu ISPA w 2000 r.

W grudniu 1999 r. Minister Środowiska ogłosił listę projektów proponowanych do dofinansowania w ramach programu ISPA w 2000 r. Lista zawierała 11 projektów gotowych do realizacji (na łączną kwotę 266 mln euro z ISPA, w tym na 2000 r. ok. 55 mln euro) oraz 13 będących w trakcie przygotowywania. Z końcem grudnia Minister Środowiska zgłosił do Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej (UKIE) gotowość do przekazania jedenastu aplikacji w wymaganym przez Komisję Europejską formacie. W dniu 21 stycznia aplikacje jedenastu projektów wraz z towarzyszącą im dokumentacją zostały przekazane do UKIE a następnie na przełomie lutego i marca zostały przesłane przez UKIE do Brukseli.

W maju br. Komisja Europejska przesłała stronie polskiej uwagi przygotowane przez DG ENV dotyczące dziesięciu spośród jedenastu wysłanych projektów. Wnioskodawcy ustosunkowali się do w/w uwag. W czerwcu odbyło się w Brukseli posiedzenie Komitetu Zarządzającego (KZ), na którym zaakceptowano jeden z projektów - Bydgoszcz.

Od kilku miesięcy konsultanci z Carl Bro pracują (w ramach Technical Assisstance) nad dokumentacją dotyczącą kilkunastu projektów na rok 2000 (szczegółowo są one wymienione w punkcie 4). Aktualnie do resortu środowiska napływają ostateczne wersje dokumentacji i są przekazywane do UKIE skąd zostaną przesłane do Brukseli. Będą one omawiane na jesiennych posiedzeniach KZ (w październiku i listopadzie).

Dnia 19 maja br. na prośbę Komisji Europejskiej UKIE oficjalnie przekazało dokument "Strategia wykorzystania funduszu ISPA jako uzupełniającego elementu realizacji polityki ekologicznej państwa".

Procedura wyboru projektów przeznaczonych do dofinansowania w ramach programu ISPA w 2001 r.

W styczniu br. Minister ogłosił przystąpienie do procedury wyłaniania wniosków o dofinansowanie przedsięwzięć do ISPA 2001. Procedurę wyboru i oceny projektów ustaliło Ministerstwo Środowiska wspólnie z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚ), w którym na mocy porozumienia jest ustalone biuro wykonawcze.

Procedurę selekcji rozpoczęto od rozesłania formularzy wstępnych wniosków do wnioskodawców, którzy złożyli wnioski jeszcze w roku 1999 oraz do Urzędów Marszałkowskich z prośbą o dalsze ich przekazanie zainteresowanym samorządom. Do 18 lutego 2000 roku przesłano do NFOŚ 380 wypełnionych wstępnych wniosków. Formularz wstępnej aplikacji oraz zasady wyboru projektów do dofinansowania z funduszu ISPA w roku 2001 był ogólnie dostępny, został bowiem zamieszczony na stronie internetowej NFOŚ.

Procedura wyboru przedsięwzięć do finansowania w roku 2001 składa się z trzech etapów:

Pomoc techniczna - Technical Assistance (TA) – dla projektów ISPA w ramach programu Large Scale Infrastructure Facility (LSIF).

Pomocą techniczną w ramach LSIF jest objętych kilkanaście projektów. Nad dokumentacją pracują konsultanci z firmy Carl Bro. Lista wytypowanych projektów wraz z planowanym terminem rozpoczęcia i zakończenia prac obejmuje:

Special Preparatory Programm (SPP).

W ramach programu SPP od grudnia 1999 r. do czerwca 2001 r. w Ministerstwie Środowiska przebywa długoterminowy konsultant w ramach programu SPP. Celem tego programu jest wzmocnienie instytucjonalne ministerstwa i przygotowanie do przyjęcia i wdrażania programów przedakcesyjnych (w szczególności ISPA) a w dalszej kolejności funduszu spójności i funduszy strukturalnych. W ramach programu miały miejsce wizyty krótkoterminowych konsultantów, które dotyczyły: określenia podziału zadań związanych z funduszem ISPA, procedury wyboru projektów zgłaszanych do dofinansowania w ramach ISPA, zakresu jaki powinna posiadać ocena oddziaływania na środowisko, analizy finansowej oraz seminarium na temat przygotowania analizy kosztów i korzyści. W ramach programu planowane są jeszcze m.in. seminaria dotyczące analizy finansowej, monitoringu oraz kontroli finansowej.

Podział zadań związanych z zarządzaniem funduszem ISPA.

 

Załącznik 1

Transpozycja "ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW" z prawa unijnego do prawa polskiego

1. Stan prawny dotyczący postępowania z odpadami na dzień 15 wrzesnia 2000r. w Polsce:

2. Stan prawny Unii Europejskiej dotyczący postępowania z odpadami obejmuje ponad 30 aktów prawnych, z których ponad 20 zostało przetransponowanych do projektu nowej ustawy o odpadach.

Należą do nich:

I. Wymagania ogólne.

II. Spalanie odpadów.

III. Składowanie odpadów.

IV. Wymagania szczegółowe.

Oleje przepracowane

PCB

Baterie i akumulatory

zwane dalej dyrektywami w sprawie baterii.

Odpady z przemysłu dwutlenku tytanu

Komunalne osady ściekowe

zwana dalej dyrektywą osadową.

Pośrednio w projekcie ustawy o odpadach znalazły odzwierciedlenie zapisy następujących aktów prawnych dotyczących ewidencji, sprawozdawczości i przekazywania informacji

V. Ewidencja, sprawozdawczość, przekazywanie informacji

VI. Międzynarodowy obrót odpadami

Rozporządzenie wspólnotowe 259/93 w sprawie transgranicznego przepływu odpadów

Zobowiązania wobec OECD

3. Projekt ustawy z dnia............o odpadach

Rozdział 1
Przepisy ogólne (art. 1-4)

Rozdział 2
Zasady gospodarowania odpadami (art. 5-13)

W rozdziale tym określono ogólne zasady dotyczące wytwarzania, zbierania, transportu, magazynowania, odzysku, unieszkodliwiania odpadów oraz nadzoru nad gospodarowaniem odpadami i miejscami ich unieszkodliwiania.

Nowym podejściem do gospodarki odpadami jest zwrócenie przez ustawodawcę uwagi, wytwarzającego opady zarówno na problem powstania odpadów w fazie produkcji jak również problem odpadów poużytkowych.

Rozdział 3
Termiczne przekształcanie i składowanie odpadów (art. 14-28)

Rozdział transponuje wymagania zawarte w dyrektywach UE dot. spalania i składowania odpadów.

Rozdział 4
Obowiązki posiadacza odpadów (art. 29-50)

Kwestie wytwarzania odpadów

Projekt ustawy porządkuje kwestie wydawania decyzji w powyższym zakresie biorąc pod uwagę nie ilość lub charakterystykę wytwarzanych odpadów jak to było dotychczas a wpływ obiektu w, którym powstają na środowisko.

Kwestie odzysku i unieszkodliwiania odpadów

Projekt niniejszej ustawy wprowadza obowiązek uzyskania zezwolenia w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania zarówno odpadów niebezpiecznych jak i innych z wyłączeniem odpadów komunalnych

Rozdział 5
Obowiązki organów administracji publicznej (art. 50-53)

Rozdział ten transponuje unijne regulacje w zakresie postępowania z odpadami nakładając na państwa członkowskie obowiązek stworzenia w kraju zintegrowanej sieci zakładów do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.

Wprowadzony niniejszym rozdziałem obowiązek opracowania krajowego planu gospodarki odpadami uchwala Rady Ministrów oraz planów uchwalanych przez gminy, rady powiatu i sejmiki województwa stanowiących cześć programów ochrony środowiska i równoważonego rozwoju. pozwoli w sposób racjonalny rozwiązać kwestie lokalizacji zakładów odzysku lub unieszkodliwiania odpadów oraz ich infrastruktury.

Rozdział 6
Szczegółowe zasady gospodarowania niektórymi rodzajami odpadów (art. 54-58)

Rozdział ten transponuje do prawa polskiego specyficzne wymagania dotyczące zasad gospodarowania odpadami, jakie pojawiają się w poszczególnych dyrektywach wspólnotowych i dotyczą: PCB, olejów odpadowych, odpadów powstających z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu, baterii i akumulatorów.

Przepisy dotyczące innych kwestii niż odpady a odnoszące się do ww. zagadnień są transponowane do projektu ustawy o ochronie środowiska.

Rozdział 7
Międzynarodowy obrót odpadami (art. 59-62)

Zgodnie z projektem ustawy zasady odnoszące się do międzynarodowego obrotu odpadami ulęgną niewielkiej zmianie jedynie w kwestii odstąpienia od bezwzględnego zakazu przywozu z zagranicy odpadów niebezpiecznych.

Rozdział 8
Przepisy karne (art. 63-67)

Art. 63 Kto:

podlega karze aresztu albo grzywny.

Art. 64 Kto:

podlega karze grzywny.

Art. 67

"Orzeczenie w sprawach, o których mowa w art. 63-67, następuje na zasadach i trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.

Rozdział 9
Przepisy przejściowe i końcowe (art. 68-83)

Art. 82 Ustawa wchodzie w życie z dniem 1 stycznia 2001 r.

Załączniki:

  1. Kategorie odpadów (Q1 - Q16)

  2. Kategorie lub rodzaje odpadów niebezpiecznych (Lista A, Lista B)

  3. Składniki odpadów, które kwalifikuje jako odpady niebezpieczne (C1-C51)

  4. Właściwości odpadów, które powodują, że odpady są niebezpieczne

  5. Działania prowadzące do wykorzystania odpadów w całości lub części lub do odzysku z odpadów substancji lub materiałów, łącznie z ich wykorzystaniem (R1-R14)

Procesy unieszkodliwiania odpadów

Załącznik 2

DOSTOSOWANIE POLSKIEGO PRAWA DO PRAWA UNII EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE PROGNOZ i OCEN ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

Realizacja zasady zrównoważonego rozwoju stanowiącej podstawę polityki ekologicznej państwa wymaga uznania za priorytet działania mające na celu zapobieganie degradacji środowiska przed działaniami służącymi jedynie przeciwdziałaniu niekorzystnych jej skutkom. Działania prewencyjne można realizować przez planowanie przestrzenne oraz oceny oddziaływania na środowisko. Zgodnie z programem wykonawczym do polityki ekologicznej państwa niezbędne zmiany regulacji prawnej wymagają kompleksowego uregulowania problematyki ocen oddziaływania na środowisko, zmierzającego do dostosowania jej do wymagań ustawodawstwa Unii Europejskiej, rozszerzenia jej zakresu na plany i programy rządowe oraz m. in. do zwiększenia roli i udziału społeczeństwa w procedurze oceny.

Jednocześnie kierując się zasadą spójności systemu prawnego państwa, polskie akty prawne obowiązujące i te, które będą obowiązywać, muszą uwzględniać zobowiązania międzynarodowe Polski wynikające z przynależności do OECD, zawartych umów oraz konwencji, w których Polska jest stroną.

Uwagi ogólne o strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko

Oceny strategiczne jest to nowa forma oceny oddziaływania na środowisko, która wykonywana jest w celu określenia skutków dla środowiska decyzji strategicznych, zapadających na szczeblu polityki, planowania i programowania.

Strategiczne oceny traktować należy jako jedno z najważniejszych narzędzi realizacji polityki zrównoważonego rozwoju.

Oceny strategiczne powinny być rozpatrywane na możliwie wczesnym etapie formułowania polityki, planu i programu oraz zawierać informacje istotne przy podejmowaniu decyzji i być wykorzystywane w procesach decyzyjnych.

Stosowanie ocen strategicznych w procesie decyzyjnym pozwala na uwzględnienie oddziaływań w skali większej niż jeden projekt, co pozwala na oszczędność czasu i nakładów eliminując konieczność wielokrotnego rozpatrywania tego samego zagadnienia w ramach ocen oddziaływania na środowisko poszczególnych inwestycji.

Oceny strategiczne pozwalają na uwzględnienie oddziaływań kumulujących się, szczególnie w odniesieniu do wielu zamierzeń inwestycyjnych, których każde osobno powoduje znikome oddziaływanie, lecz wszystkie razem już znaczące. Pozwalają także na określenie pewnych preferencji czy ograniczeń dla danego regionu czy rodzaju działalności.

Rozpatrując potencjalne oddziaływanie na etapie ocen strategicznych możliwe jest uwzględnienie w analizie wariantów, które nie bywają uwzględnione na etapie pojedyńczych projektów: np. zamiast porównywania różnych wariantów przebiegu autostrady możliwe jest porównanie wykorzystania różnych środków transportu np. kolejowego z samochodowym.

W praktyce wykonywanie ocen strategicznych można kwalifikować następująco:

Do zakwalifikowania polityki, planu lub programu do wykonania oceny strategicznej najczęściej stosowane są listy sprawdzające, na podstawie, których dokonuje się kwalifikacji różnych działalności do wykonania lub nie oceny strategicznej.

Oceny strategiczne oparte są na podobnych przesłankach co oceny oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć, ponieważ jednak dotyczą innego rodzaju decyzji wymagają stosowania innych metod.

Ocena strategiczna powinna składać się z:

  1. opisu proponowanej polityki, planu, programu i zawierać określenie zakresu oceny strategicznej oraz jej dokładną analizę w celu stwierdzenia, które potencjalne oddziaływania na środowisko należy uznać za istotne i podlegające dalszej szczegółowej analizie.

  2. wyłonienia i porównania skutków środowiskowych realizacji poszczególnych wariantów aby spełnić podstawowy cel wykonania oceny strategicznej. Tradycyjnie do analizy włączany powinien być tzw. wariant zerowy, a więc prognoza sytuacji, która zaistniałaby gdyby nie ppodejmowano żadnych działań.

  3. określenia obszarów niepewności i luk wiedzy, ponieważ prognozy dotyczące oddziaływań planów, programów i polityk obarczone są większą niepewności niż oddziaływania konkretnych przedsięwzięć.

  4. zalecenia i wskazania ograniczeń dla danego planu, programu lub polityki.

  5. analizy porealizacyjnej.

Za podstawowe zalecenia w zakresie wprowadzenia ocen strategicznych do praktyki, należy uznać stworzenie odpowiednich:

I. PRZEGLĄD PRAWA UNII EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE OCEN ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

Wynikająca z procesu integracji z Unią Europejską konieczność dostosowania polskiego prawodawstwa do przepisów Unii nakłada na polskich ustawodawców obowiązek uwzględnienia w polskim prawie standardów unijnych w zakresie ocen oddziaływania na środowisko w odniesieniu do projektów przedsięwzięć inwestycyjnych.

Obowiązujące regulacje prawa wspólnotowego

Prawną podstawą procedury ocen oddziaływania na środowisko w Unii Europejskiej są:

oraz w zakresie strategicznych ocen oddziaływania na środowisko obecnie opracowywany

  • Projekt Dyrektywy Rady w sprawie szacowania wpływu pewnych planów i programów na środowisko (COM(96) 511 finał, 96/0304 (SYN))

    A. Analiza dyrektyw w sprawie ocen oddziaływania na środowisko

    Obecnie obowiązująca w Unii Europejskiej Dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków niektórych publicznych i prywatnych przedsięwzięć dla środowiska i Dyrektywa Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r to dwa akty prawne zawierające przepisy, które są częścią składową podstawy systemu prawa ekologicznego w Unii Europejskiej, a bez którego prawo ochrony środowiska nie mogłoby być właściwie stosowane.

    Dyrektywa Rady 85/337/EWG w roku 1985 wprowadzała "podejście zapobiegawcze" w rozwiązywaniu problemów ochrony środowiska, stawiając wymóg aby przed wydaniem zezwolenia przez właściwy rządowy na pewne przedsięwzięcia inwestycje, które mogą powodować znaczące skutki dla środowiska, między innymi z powodu ich charakteru, wielkości i lokalizacji, były one przedmiotem oceny ze względu na potencjalne skutki oddziaływania na środowisko.

    Komisja Europejska, działając zgodnie z obowiązkiem zawartym w Art. 11 dyrektywy matki przedstawiła w 1993 r. Radzie i Parlamentowi Europejskiemu raport w sprawie stosowania tejże dyrektywy na obszarze państw członkowskich. Z raportu wynikało, że dyrektywa jest różnie interpretowana w poszczególnych państwach członkowskich co prowadziło do różnic w stosowaniu w praktyce jej zobowiązań. Podstawowe różnice wystąpiły przy rozumieniu zakresu dyrektywy 85/337/EWG, a w szczególności Załączników I i II do dyrektywy (lista przedsięwzięć) oraz zakresu informacji, jaki powinna zapewnić ocena oddziaływania na środowisko (Załącznik III). W związku z powyższym Komisja przedstawiła 21 kwietnia 1994 r. projekt nowelizacji dotychczasowej dyrektywy i dyrektywa 85/337/EWG została znowelizowana przez Dyrektywę Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r., której postanowienia państwa członkowskie muszą wprowadzić w życie najpóźniej do 14 marca 1999 r.

    Zmiany dyrektywy mają charakter przede wszystkim transformacyjny, a ich celem jest wyeliminowanie słabości dyrektywy matki, zwłaszcza w odniesieniu do rodzajów przedsięwzięć przewidzianych do oceny oraz informacji, która ma się znaleźć w tych ocenach. Dyrektywa Rady 97/11/WE podobnie jak Dyrektywa Rady 85/337/EWG reprezentuje podejście prewencyjne do ochrony środowiska, gdyż nakłada wymóg poddania ocenie oddziaływania na środowisko tych przedsięwzięć, które mogą mieć istotne niekorzystne skutki dla środowiska.

    Jednocześnie zmiany dyrektywy mają prowadzić do zapewnienia większej spójności z innymi aktami prawnymi Wspólnot w zakresie ochrony środowiska uwzględniając przepisy i postanowienia zawarte w:

    Dyrektywa Rady 85/337/EWG w artykule 1 definiuje:

    zakres dyrektywy, pojęcia "przedsięwzięcie", "inwestor", "zezwolenie na realizacje przedsięwzięcia", oraz kto jest właściwym organem odpowiedzialnym za wykonywanie obowiązków wynikających z niniejszej dyrektywy.

    Artykuł 2 dyrektywy matki został znowelizowany artykułem 1 ust 1 dyrektywy córki i zawiera m. in. zalecenia aby oceny oddziaływania na środowisko zostały włączone w państwach członkowskich do istniejących lub istniejącej procedury udzielania zezwoleń na przedsięwzięcia.

    Artykuł 2 określa również wyjątkowe przypadki w jakich państwa członkowskie mogą wyłączyć określone przedsięwzięcia w całości lub częściowo spod postanowień dyrektywy.

    Artykuł 3 nowelizacją wprowadza pojęcie "scopingu" dla raportu oceny oddziaływania na środowisko. "Scoping" to określenie zakresu oddziaływania przedsięwzięcia jaki powinien być objęty przez raport OOS, dla każdego indywidualnego przypadku. Dotyczy on określania, opisywania i oceny bezpośrednich i pośrednich skutków przedsięwzięcia dla następujących elementów:

    - ludzi, fauny i flory,

    - gleby, wody powietrza, klimatu i krajobrazu,

    - dóbr materialnych i dziedzictwa kultury,

    - wzajemnego oddziaływania między czynnikami wymienionymi powyżej.

    Artykuł 4 dyrektywy po nowelizacji dzieli przedsięwzięcia na dwie grupy:

    I. dla których istnieje obowiązek wykonania oceny oddziaływania na środowisko (wymienione w Aneksie I) oraz

    II. dla których decyzja o wykonaniu oceny pozostawiona została państwom członkowskim poprzez zastosowanie procedury "screeningu" mającego zapewnić obiektywne wyselekcjonowanie inwestycji wymienionych w Aneksie II, które przedsięwzięcia powinny zostać poddane procedurze wykonania oceny oddziaływania na środowisko. Nowela przewiduje, że procedurę taką trzeba uruchomić, jeżeli zostanie stwierdzona możliwość "znacznego oddziaływania (przedsięwzięcia) na obszary specjalnie chronione określone przez Państwa członkowskie zgodnie z postanowieniami prawa wspólnotowego". Pozostałe przedsięwzięcia wymienione w Aneksie II należy wyselekcjonować pod kątem pewnych indywidualnych badań lub/i wartości progowych i kryteriów ustalonych przez państwa członkowskie oraz kryteriów zawartych w Aneksie III.

    Aneks III zawiera kryteria, które umożliwiają państwom członkowskim stwierdzić, w jednolity sposób, czy dane przedsięwzięcie zawarte w Aneksie II może mieć znaczny niekorzystny wpływ na środowisko czy nie, a w konsekwencji, czy ma być poddane procedurze oceny oddziaływania na środowisko.

    Artykuł ten Aneksem I wprowadza poważne zmiany do zawartości Załącznika I do dyrektywy matki. Aneks I zawiera listę planowanych przedsięwzięć w odniesieniu, do których istnieje obowiązek sporządzania oceny oddziaływania. Dotychczasowa lista składająca się z 9 grup przedsięwzięć została wydłużona do 21 grup.

    W ramach dotychczasowej listy najistotniejsze zmiany dyrektywa wprowadziła do pojęcia "zintegrowanych instalacji chemicznych". Zmiana polega na zapewnieniu większej precyzji tego terminu co zostało dokonane m. in. poprzez wprowadzenie 6 podgrup instalacji, które składają się na powyższe pojęcie. W przypadku samochodowych dróg lądowych dodano jeszcze jedną kategorię dróg, która nie mieści się w pojęciu " autostrada" lub "droga szybkiego ruchu".

    Artykuł 4 dyrektywy córki wprowadził również nowe grupy inwestycji do Załącznika II Dyrektywy 85/337/EWG. Dotyczy to m. in. inwestycji z zakresu "turystyki i wypoczynku".

    Artykuł 5 dyrektywy po nowelizacji zawiera polecenie dla państw członkowskich, aby podjęły działania konieczne do zapewnienia, że inwestor dostarczy na etapie procedury wydawania zezwolenia na realizację przedsięwzięcia, informacje wyszczególnione w Aneksie IV, a w tym co najmniej:

    Jednocześnie artykuł 5 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, jeśli to konieczne udostępnienie inwestorowi stosownych informacji, ze względu na wykonanie zaleceń artykułu 3 (ocen powinna określać....), będących w posiadaniu jakiegokolwiek organu władzy.

    Artykuł 5 poprzez procedurę "scopingu", pozwala każdorazowo określić zakres informacji na temat inwestycji i jej oddziaływania. Jednocześnie zapewnia inwestorowi, na którym ciąży zebranie i dostarczenie informacji dotyczącej przedsięwzięcia wszystkim zainteresowanym, że ilości dostarczanej informacji powinna być proporcjonalna do rodzaju i skali danego przedsięwzięcia.

    Artykuł 6 dyrektywy córki daje prawo społeczeństwu do konsultacji jeszcze przed wydaniem decyzji dotyczącej przedsięwzięcia, a nie jak dotychczas - po wydaniu takiej zgody, ale przed podjęciem prac realizacyjnych. Artykuł 6 nakłada również obowiązek na państwa członkowskie określenia sposobu powiadamiania społeczeństwa o dostępie do wniosku i na realizację przedsięwzięcia, raportu oceny oraz jak będzie mogła z nich skorzystać. Jednocześnie Artykuł 6 na poszczególne państwa członkowskie nakłada obowiązek rozwiązania szczegółowej organizacji dostępu do informacji o przedsięwzięciu i konsultacjach społecznych.

    Artykuł 7 dyrektywy córki wprowadza zmiany dotyczące potencjalnego oddziaływania transgranicznego przedsięwzięcia, mające na celu dostosowanie dyrektywy do Konwencji EKG ONZ w sprawie ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym.

    Artykuł 8 dyrektywy zobowiązuje państwa członkowskie do tego aby informacje i opinie zebrane zgodnie z art. 5, 6 i 7 dyrektywy były wzięte pod uwagę w procedurze wydawania zezwolenia na przedsięwzięcie.

    Artykuł 9 dyrektywy po nowelizacji nakłada obowiązek na państwa członkowskie poinformowania społeczeństwa o decyzji przyznania lub odmowy przyznania zezwolenia na inwestycję i udostępnieniu mu informacji dotyczącej treści wydanej decyzji i warunków związanych z jej realizacją oraz o powodach i uzasadnieniu jej wydania. A gdzie to konieczne również głównych działaniach mających na celu uniknięcie, zmniejszenie, lub wyrównanie szkodliwych skutków dla środowiska.

    Artykuł 10 dyrektywy po nowelizacji odnosi się do konieczności zachowania tajemnicy handlowej i przemysłowej.

    Artykuł 11 dyrektywy nakłada obowiązek wymiany informacji pomiędzy państwami członkowskimi i Komisją Wspólnot Europejskich na temat doświadczeń związanych z stosowaniem dyrektywy.

    Artykuł 12 dyrektywy nakazuje państwom członkowskim przekazanie Komisji Wspólnot Europejskich teksty aktów prawych, których przyjęcie wynika z treści dyrektywy.

    B. Prace w Unii Europejskiej nad Dyrektywą Rady w sprawie szacowania wpływu pewnych planów i programów na środowisko (strategiczne oceny oddziaływania)

    W większości krajów Unii Europejskiej rola OOS jako instrumentu kształtowania przestrzennego zagospodarowania ograniczona jest do wykorzystywania ocen oddziaływania na środowisko na etapie zatwierdzenia konkretnych projektów inwestycyjnych, co zawęża zastosowanie OOS do ostatniej fazy, w której zatwierdza się jedynie szczegóły dotyczące konkretnego projektu na podstawie wcześniej opracowanych planów zagospodarowania przestrzennego.

    Jednocześnie w coraz większej liczbie krajów Unii Europejskiej, przedmiotem OOS są również programy, plany, polityki i propozycje legislacyjne.

    Długo opracowywana Dyrektywa Unii Europejskiej dotycząca strategicznych OOS wciąż jest daleka od ukończenia. Rozważane jest nawet, jej nazwa; czy ma ona nazywać się oceny strategiczne (projekcie z roku 1996 r) czy też oceny oddziaływania na środowisko dla planów i programów (projekt 1997 r.). Jednocześnie oba projekty ww. dyrektywy są podobne do Dyrektywy Rady nr 85/337/EWG. Oba zawierają podobny w odniesieniu do konkretnych działalności sposób podejścia w ustalaniu rodzajów przedsięwzięć podlegających procedurze OOS, podobną procedurę i podobne reguły proceduralne i nawet podobne zapisy zawartości dokumentacji OOS oraz udziału społeczeństwa w procedurze OOS. Różnica w udziale społeczeństwa pomiędzy "normalną" procedurą OOS a strategiczną polega jedynie na określeniu w projekcie "zainteresowanych" bez wskazywania czy dotyczy to społeczeństwa i/lub organizacji społecznych. Podobnie jak w przypadku ocen oddziaływania uznaniu państw członkowskich pozostawia się również określenie metod konsultacji.

     

    II. PRAWO MIĘDZYNARODOWE

    Zobowiązania międzynarodowe Polski, z którymi polskie regulacje prawne w zakresie ocen oddziaływania na środowisko muszą być zgodne są następujące:

    Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym

    Podpisana przez Polskę w dniu 25 lutego 1991 r. Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym, która weszła w życie 10 września 1997 r., stwarza prawno-międzynarodowe ramy proceduralne dla wykonywania oceny oddziaływania na środowisko w przypadku gdy przedsięwzięcie może powodować negatywne skutki dla środowiska na terytorium innego państwa. Konwencja określa:

    Dla potrzeb Konwencji została decyzją Pierwszego Spotkania Państw Stron Konwencji (Oslo 18 maja 1998 r.) wdrożona do eksploatacji baza danych EnImpAs umieszczona na serwerze Ministerstwa OŚZNiL i dostępna pod adresem:

    http://www.mos.gov.pl/enimpas/

    Rola bazy danych to gromadzenie informacji dotyczących projektów przedsięwzięć podlegających przepisom Konwencji. Ma ona na celu dostarczanie zainteresowanym stronom informacji o procesie wykonywania oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia o prawdopodobnym transgranicznym oddziaływaniu, umożliwia archiwizację przeszłych przypadków oraz zawiera informacje dotyczące przepisów prawnych państw stron Konwencji z Espoo.

    Dotychczas Polska zawarła ogólne umowy dwustronne o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska z następującymi krajami: Republiką Federalną Niemiec, Federacją Rosyjską, Słowacją, Ukrainą, Litwą i Białorusią.

    W nawiązaniu do Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym obecnie prowadzone są prace zmierzające do zawarcia bardziej szczegółowych dwustronnych porozumień uwzględniających postanowienia Konwencji z Espoo z Republiką Federalną Niemiec, Federacją Rosyjską, Słowacją i Litwą.

    Konwencja o ochronie środowiska obszaru Morza Bałtyckiego - nowa,

    Zgodnie z Art. 7 Konwencji Helsińskiej, każde przedsięwzięcie, które może mieć negatywny wpływ na środowisko Morza Bałtyckiego wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz wymaga powiadomienia Komisji Helsińskiej i państw stron, które mogą być narażone na transgraniczne oddziaływanie planowanej działalności.

    Konwencja zobowiązuje państwa - strony, które dzielą wspólnie transgraniczne wody do współpracy przy przeprowadzaniu procedury OOS i podjęcia wspólnych środków w celu zapobiegania zanieczyszczeniom i ich eliminacji łącznie z kumulującymi się szkodliwymi skutkami.

     

    III. PODSTAWOWE RÓŻNICE POMIĘDZY PRZEPISAMI POLSKIMI A PRZEPISAMI UNII EUROPEJSKIEJ I KONWENCJĄ O OCENACH ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO W KONTEKŚCIE TRANSGRANICZNYM

    Pierwszym krokiem w procesie dostosowania polskiego prawa do prawa Unii Europejskiej jest dokonanie pełnej i dokładnej oceny "braków " i "niezgodności" w ustawodawstwie polskim, w porównaniu do ustawodawstwa Unii Europejskiej.

    Do podstawowych różnic pomiędzy przepisami polskimi a przepisami Unii Europejskiej i Konwencją o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym należą:

    w dyrektywie ocena oddziaływania na środowisko traktowana jest jako proces, którego przebieg określają odpowiednie procedury i w którym jednym z elementów jest dokumentacja - raport oceny oddziaływania na środowisko. W Polsce pod pojęciem oceny oddziaływania na środowisko rozumie się tylko dokumentację - raport OOS,